Nie wiem czy wiecie, ale od niedawna ChatGPT umożliwia swoim użytkownikom nieodpłatne, choć ograniczone korzystanie z aplikacji DALL-E 3. DALL-E 3 jest generatorem grafik działającym w oparciu o sztuczną inteligencję. Czyli za darmo możemy wpisać do ChatGPT wytyczne, jakiej grafiki oczekujemy, a ChatGPT za pomocą DALL-E 3 stworzy dla nas grafikę.


 potrzebowałem grafiki dwóch osób podpisujących umowę w biurze, przy czym chodziło o to, aby jedna osoba była przestraszona i niepewna, a druga chciwa. Mniej więcej takie wytyczne wpisałem. Uzyskałem grafikę przedstawioną poniżej:

W kontekście grafik stworzonych przez sztuczną inteligencję zwróćmy uwagę na kwestię, przypisania autorstwa sztucznej inteligencji. Niedawno w niniejszej kwestii wypowiedział się Sąd w Pradze.


Użytkownik aplikacji DALL-E wprowadził polecenie „wygeneruj wizualne przedstawienie dwóch stron podpisujących umowę w formalnym środowisku, takim jak sala konferencyjna lub kancelaria prawna w Pradze. Skoncentruj się wyłącznie na rękach”. Niniejsza osoba była powodem w sprawie rozpoznawanej przez Sąd w Pradze. Pozwanym był natomiast prawnik, który wykorzystał niniejszą grafikę na swojej stronie internetowej. Sprawa dotyczyła naruszenia praw autorskich do grafiki stworzonej przez aplikację DALL-E. Powód natomiast uważał się za twórcę tegoż obrazu.


Według czeskich regulacji prawnych, autorem utworu, czyli np. grafiki może być tylko człowiek. Powód argumentował, że to właśnie jego polecenia skutkowały wygenerowaniem grafiki, w związku z czym to właśnie on jest autorem. W jaki zatem sposób sprawę rozstrzygnął Sąd w Pradze?

Otóż Sąd w Pradze uznał, że powód nie sprostał ciężarowi dowodowemu. Zdaniem Sądu powód powinien udowodnić, że wprowadził do aplikacji konkretne polecenia. Powód jedynie zeznał, że tak było, co jednak nie przekonało Sądu. Dlatego też Sąd uznał, że powód nie jest autorem grafiki, w związku z czym nie przysługuje mu ochrona prawnoautorska.


Co istotne, Sąd w Pradze uznał, że wprowadzenie do aplikacji polecenia, czy pisząc profesjonalnie promptu (tekstu będącego instrukcją lub poleceniem dla systemu) nie jest wygenerowaniem utworu. Prompt jest podstawą do wygenerowania obrazu, a zatem można go porównać z pomysłem, który w Czechach nie podlega ochronie prawnoautorskiej.


W kontekście powyższego wyroku należy zwrócić uwagę, że system prawny w Polsce w zakresie kwestii poruszanych w niniejszym wpisie jest podobny do prawa ustanowionego w Czechach. Otóż również w Polsce autorem utworu może być 

pomysł nie podlega ochronie prawnoautorskiej.

Warto jednak zwrócić uwagę na problem, który  może jednak się pojawić w dość podobnych sprawach. Otóż możemy sobie wyobrazić, że użytkownik aplikacji DALL-E poda bardzo szczegółowe instrukcje/polecenia w zakresie właściwie wszystkich części grafiki. Czy takie bardzo szczegółowe instrukcje można byłoby uznać za pomysł? Prawdopodobnie nie – w przypadku takich szczegółowych danych sztuczna inteligencja byłaby właściwie tylko narzędziem wykonującym konkretne polecenia. Autorem natomiast byłby zapewne użytkownik aplikacji. Problem natomiast dotyczy tej bardzo umownej i niejasnej granicy pomiędzy pomysłem, a czynnościami, których realizacja pozwala na określenie kogoś autorem utworu.

Czy sztuczna inteligencja może być autorem obrazu? Czy użytkownik aplikacji jest autorem obrazu stworzonego przez sztuczną inteligencję?

Autorstwo obrazu stworzonego przez sztuczną inteligencję

Jeżeli twórca utworu jest pracownikiem, a stworzony przez niego utwór jest rezultatem realizacji obowiązków wynikających ze stosunku pracy, to pracodawca z chwilą przyjęcia utworu nabywa autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Mówi nam o tym art. 12 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej - Ustawy). Jeżeli jednak chodzi o realizacje projektów IT, to częściej spotykamy się z umowami B2B lub zleceniami, niż z umowami o pracę i już w takim przypadku rozważenie dotyczące praw autorskich jest niezbędne.

Tytułem wstępu przypomnijmy sobie, czym jest utwór. Otóż utwór ma swoją definicję legalną i został określony już w art. 1 ust. 1 Ustawy. Zgodnie z niniejszym przepisem utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Przykłady utworów można wymieniać bez końca, ale na potrzeby niniejszego wpisu ograniczmy się do programu komputerowego. Warto w tym miejscu również zauważyć, że ochronie prawa autorskiego podlegają właściwie wszystkie formy programu, tj. kod źródłowy, kod wynikowy, a nawet dokumentacja w zakresie programu.

W kontekście praw autorskich musimy również zauważyć, że prawa autorskie dzielą się na autorskie prawa osobiste oraz autorskie prawa majątkowe. Czyniąc długi wpis krótkim - odnośnie do praw autorskich osobistych wypada wskazać, że są to prawa niezbywalne – chroniące więź autora z utworem. Katalog tych praw zawiera art. 16 Ustawy i choć jest to katalog otwarty, to wydaje się że najistotniejsze uprawnienia zostały w nim zawarte. Ustawodawca wymienił np. prawo do autorstwa utworu, prawo oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo udostępniania go anonimowo, czy choćby prawo decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu.

W niniejszym wpisie pochylimy się nad autorskimi prawami majątkowymi. To właśnie tych praw dotyczą klauzule przeniesienia praw autorskich w kontraktach IT. Właśnie te prawa (w przeciwieństwie do autorskich praw osobistych) mogą być przeniesione na inny podmiot. Ponadto również tytułem wstępu należy zaznaczyć, że w kontraktach IT można zarządzać autorskimi prawami majątkowymi, poprzez ich przeniesienie, udzielenie licencji lub model mieszany, który łączy przeniesienie prawa z udzieleniem licencji. W niniejszym wpisie skupimy się na przeniesieniu autorskich praw majątkowych, z którym to spotykamy się najczęściej.

Przeniesienie autorskich praw majątkowych.

Z czystym sumieniem możemy stwierdzić, że odpowiednie zarządzenie autorskimi prawami majątkowymi, to jedna z najistotniejszych kwestii w kontraktach IT. Często uznaje się, że niniejsze regulacje są właściwie czystą formalność - niemającą większego znaczenia, ponieważ po to strony podpisują umowę, aby jedna strona wykonała odpowiedni utwór dla drugiej strony. I tak generalnie wszystko wygląda ładnie i przyjemnie, dopóki strony pozostają w zgodzie. Niezgoda natomiast może wynikać z całego szeregu czynników – począwszy od tych negatywnych - sprowadzających się do konfliktu, kończywszy na tych pozytywnych, takich jak wielki sukces programu komputerowego. Wtedy rozpoczyna się szczegółowa analiza poszczególnych klauzul, a drobne szczegóły stają się kluczowe dla losów stron.

Jak zatem powinny być sporządzone klauzule? Przede wszystkim powinny być jasne, niebudzące wątpliwości oraz ograniczające możliwości interpretacyjne. Klauzule dotyczące przeniesienia autorskich praw majątkowych powinny być sporządzone 

 Warto tu pamiętać, że forma pisemna nie zostaje zachowana, jeżeli potwierdzamy przeniesienie klauzul za pośrednictwem wiadomości wysłanych pocztą e-mail czy też jakimkolwiek komunikatorem. Ponadto klauzule dotyczące przeniesienia autorskich praw majątkowych powinny zawierać m. in.:

- dokładne określenie utworu lub też jego części, która to zostaje przeniesiona;

- pola eksploatacji, których dotyczy przeniesienie prawa – już tylko w tym zakresie obszar do rozważań, a także możliwości zapisu są bardzo szerokie. Podmiotowi, na którego rzecz przenoszone są prawa autorskie zależy, aby mógł z tych praw korzystać na wszystkich możliwych polach. Tyle że nie jest możliwe ogólnikowe wskazanie, że przeniesienie dotyczy „wszystkich znanych pól eksploatacji”. Ponadto świat nowoczesnych technologii bardzo szybko się rozwija, więc trzeba się również zastanowić, co w przypadku, gdy powstaną nowe pola eksploatacji;

- określenie momentu przeniesienia autorskich praw autorskich;

- wskazanie czy nabywcy oprogramowania przysługuje uprawnienie do dokonywania zmian w programie (kwestia nader istotna dla nabywcy);

- określenie czy przeniesienie autorskich praw osobistych obejmuje również prawa zależne (np. tłumaczenie lub opracowanie utworu);

- określenie czy przeniesienie autorskich praw majątkowych jest na czas określony, czy też bezterminowo;

- określenie zastosowanego oprogramowania, które nie podlega przeniesieniu – raczej rzadko występująca klauzula, jednak dla doświadczonych programistów może być istotna. Jeżeli bowiem korzystamy z danego kodu w wielu projektach, to nie możemy za każdym razem przenosić autorskich praw majątkowy. W takim przypadku właściwsza jest licencja na daną część kodu.

Powyżej przytoczona lista jest przykładowym zbiorem kwestii, które niemalże każdorazowo muszą zostać określone w klauzulach dotyczących przeniesienia autorskich praw majątkowych do programów komputerowych. Trzeba jednak pamiętać, że konkretne umowy determinują konkretne potrzeby. Tak samo jest również z udzieleniem licencji i jeżeli np. udzielamy licencji na stworzone oprogramowanie, możemy określić ilość stanowisk pracy lub serwerów, na których dany program może być zainstalowany oraz uruchomiony. Możemy również określić obszar geograficzny, na którym możliwe jest wykorzystanie stworzonego utworu.

Jak widać kwestii do uregulowania jest sporo, a nie wszystkie zostały wymienione. Trzeba mieć również na uwadze, że właściwie każdej z tych kwestii mogą dotyczyć spory oraz wątpliwości. Dlatego też zadbanie o poprawny i jasny zapis jest niezwykle ważne.

Przeniesienie autorskich praw majątkowych w kontekście umowy o pracę, umowy B2B oraz zlecenia. Jak sformułować poszczególne klauzule? Co z polami eksploatacji?

Własność intelektualna w IT

Autorstwo obrazu stworzonego przez sztuczną inteligencję

Prawa autorskie w umowach IT.

Kategorie